SORU/CEVAP

• Epilepsili hastanın hakları nelerdir?
 Şu andaki mevzuatlar kapsamında, epilepsi hastalarının haklarını bir başlık altında toplayabilmemiz mümkün değildir. Epilepsi hastalarının, engellilik oranı %40 ve daha üzeri ise engelli kişilerin hakları olan, isteğe bağlı engelli kimlik kartı, bakım hizmeti, mesleki rehabilitasyon, engelli çalıştırma kotası, özel eğitim, engelli üniversitesi öğrencilerine destek, engellilerin yaşadıkları hanelerin uygun hale getirilmesi, kariyer mesleği olan engellilerin mesleklerine uygun kadroya atınması, kredi desteği, gelir vergisi indirimi, ötv ve kdv indirimi, emlak vergisinden muafiyet, engellilere ait yerlere park edenlere cezai yaptırım, mükellefe beyan kolaylığı, emeklilik hakkı, engelli maaşı.


• Epilepsi hastalarının fiil ehliyeti (hukuki işlem yapabilme) var mıdır?
 Fiil Ehliyeti, kişinin Kendi işlem ve ehliyetleriyle hak kazanabilme, borç altına girebilme anlamına gelir. Türk hukuk siteminde fiil ehliyeti, tam ehliyetli (kendisi), sınırlı ehliyetli (kendisi+yasal temsilcisi) ve tam ehliyetsiz (yasal temsilcisi) olarak belirlenmiş olup, hekim tarafından tespit edilecek olan, epilepsi hastasının geçirdiği nöbet sıklığına göre saydığımız gruplara göre fiil ehliyetini belirleyebiliyoruz.


• Epilepsili hasta çalışabilir mi?
 Epilepsi hastalarının heyet tarafından alacağı rapor doğrultusunda, çalışabileceği öngörülmüş ise, engelli oranına göre ya normal kişi veya engelli kişi gibi çalışması mümkündür.


• Epilepsi hastaları engelli grubuna girer mi?
 Bedensel, zihinsel, ruhsal, duygusal ve sosyal yeteneklerindeki engelleri nedeniyle çalışma gücünün en az yüzde 40 ından yoksun olduğu sağlık kurulu raporuyla belgelenen epilepsi hastaları engelli grubuna girmektedir.


• Her işverenin engelli çalıştırma yükümlülüğü var mıdır?
 İş kanunu madde 30 hükmüne göre; İşverenler, elli veya daha fazla işçi çalıştırdıkları özel sektör işyerlerinde yüzde üç engelli, kamu işyerlerinde ise yüzde dört engelli çalıştırmakla yükümlüdürler.


• Engelli personel çalıştırma ile ilgili olarak işverenlere herhangi bir teşvik var mı?
 Bakanlar Kurulunca belirlenecek oranların üzerinde engelli, istihdam eden veya elliden daha az sayıda işçi çalıştırmasına rağmen Kuruma talepte bulunmak ve/veya tescil yaptırmak suretiyle engelli çalıştıran ya da çalışma gücünü yüzde seksenden fazla kaybetmiş engelli istihdam eden işverenin bu şekilde çalıştırdığı her bir engelli hakkında, 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanununa göre ödemesi gereken sosyal sigorta pirimi işveren hisselerinin yüzde ellisi kendisince, yüzde ellisi Hazinece ödenir.


• İşveren-çalışan ilişkisi açısından sorunlar nelerdir?
 İşverenler genel olarak, epilepsi hastalarının ne zaman nöbet geçirdikleri belli olamayacağından engelli işçi alımlarında epilepsi hastalarını almaktan kaçınmaktadırlar. Ancak işverenin bu tavrı yasa ile korunmakta olan epilepsi hastalarının çalışmasında bir engel olmaktadır. Hal böyle olunca, bir kısım epilepsi hastaları işe alımlardan hastalıklarından bahsetmemektedir. Ancak bu durum ileride işçi açısından daha büyük sorunlara yol açmaktadır. Şöyle ki, işe alımlarda hem işçi hem de işverenin dürüstlük kurallarına uyma yükümlülüğü bulunmaktadır. İşçi iş görüşmesinde işverene epilepsi hastalığından bahsetmez ve bu durum daha sonra işveren tarafından öğrenilirse, işveren işçinin kendisini yanılttığı gerekçesi ile işçinin iş akdini (haklı) feshedebilir.


• İşveren, iş alımlarında, epilepsi hastasını sırf bu sebeple işe almaktan kaçınabilir mi?
 İş Kanunu 5. maddesinde iş ilişkisinin kurulmasında, devamında ve sona ermesinde işverenin eşit davranma yükümlülüğü ve bu yükümlülüğe aykırılık halinde ödenecek olan tazminata yer verilmiştir. Belirtmek gerekir ki, bu konuda herhangi bir yargı kararı henüz bulunmamaktadır. İşe alınmadaki ayrımcılık Türk Ceza Kanunu'nun 122. maddesiyle düzenlenmiştir. Madde 122'ye göre; "Kişiler arasında dil, ırk, renk, cinsiyet, özürlülük, siyasî düşünce, felsefî inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayırım yapanlar hakkında altı aydan bir yıla kadar hapis veya adlî para cezası verilir." Bu açıklamalar doğrultusunda, işe alımlarda işveren kişinin sırf engelli olduğu bahisle işe almaktan kaçınması tespit edilirse hem iş hukuku kapsamında tazminat yükümlülüğü doğacaktır, hem de ceza hukuka kapsamında da suç işlemiş olacaktır. Ancak uygulamada böyle bir durumun tespit edilmesi son derece zordur. Çünkü işveren hiçbir zaman işçiyi engellinden dolayı işe almadığını açıkça söylemeyecektir.


• Epilepsi hastaları için, emeklilik ile ilgili olarak ayrı bir düzenleme var mı?
 Güncel mevzuat bakımından, epilepsi hastalarının emekliliği ile ilgili yasal bir düzenleme bulunmamakla birlikte, eğer engellilik oranı %40 ve daha fazla ise, engellilere tanınan emeklilik hakkından epilepsi hastaları da yararlanabilecektir.


• Malullük aylığı nedir?
 Toplumda genellikle “engelli aylığı” olarak bilinen 2022 sayılı “65 Yaşını Doldurmuş Muhtaç, Güçsüz ve Kimsesiz Türk Vatandaşlarına Aylık Bağlanması Hakkında Kanununun” ilgili maddelerince bağlanan aylıktır. Ekonomik yoksunluk içinde bulunan; 18 yaşından büyük engelli bireyler ve kanunen bakmakla yükümlü olduğu 18 yaşını tamamlamamış engelli yakını bulunan Türk Vatandaşlarına aylık bağlanmaktadır. Üç aylık olarak ödenen bir aylıktır. Engel oranına göre aylığın miktarı değişmektedir.


• Sigorta gün sayısı ve yaş ile ilgili, sağlıklı kişilerin şartlarından bir farkları var mı?
 Engellilerin emeklilik işlemleri diğer çalışanlarda olduğu gibi ilgili SGK tarafından yapılmaktadır. Engelliler erken emeklilik ya da malülen emeklilik işlemlerini SGK'a müracaat ederek başlatabilirler. Bunun yanında, Sosyal güvenlik reformu olarak bilinen 5510 sayılı Kanunla, sosyal güvenlik sistemimize getirilen yeni bir düzenleme ile başka birinin sürekli bakımına muhtaç derecede ağır engelli çocuğu bulunanların, 1.10.2008 tarihinden sonra geçen prim ödeme gün sayılarının dörtte biri, prim ödeme gün sayıları toplamına eklenecek. Eklenen bu süreler emeklilik yaş hadlerinden de indirilecek. Yapılan bu düzenleme ile ağır engelli çocuğu olan kadın çalışanlara erken emeklilik hakkı tanınmıştır.


• Epilepsi hastası ehliyet alabilir mi?
 Karayolları Trafik Yönetmeliği'nde sürücü belgesi alacak kişilerde aranacak sağlık şartlarının ne olduğu düzenlenmiştir. Karayolları Trafik Yönetmeliği'nde epilepsi hastaları ile ilgili özel hüküm getirilmiş değildir. Ancak muayenede epilepsi hastalığı olduğunu söyleyenler ile daha sonradan epilepsi hastası olduğu ortaya çıkanlar bakımından bu durum, ehliyet almaya veya ehliyetini geri almaya engel olarak görülmektedir. Sürücü Adayları ve Sürücülerde Aranacak Sağlık Şartları İle Muayenelerine Dair Yönetmeliğinin 4. maddesinde; Tabip tarafından, sürücü veya sürücü adayının yapılan genel muayenesinde birçok hastalık gibi EPİLEPSİ olup olmadığı yönünde değerlendirme yapılacağı, belirtilmiştir. Bununla birlikte aynı yönetmeliğin 9. maddesinde hangi epilepsi hastalarının sürücü belgesi alabileceği düzenlenmiştir. Epilepsi hastalarına sadece birinci grup sürücü belgesi sınıfları verilebilir. Bu sürücüler ambulans, resmi veya ticari araç kullanamazlar.